Yeni Bir Girişimci Kuşak

Vakitlerini iş ve moda dünyasının inceliklerini kavramaya ayıran ergen girişimciler, lüks spor ayakkabı piyasasının canına okuyor.

Ergen oğlunuz tüm uyarı işaretlerini gösteriyor mu: Gizli kapaklı mesajlaşmalar ve telefon görüşmeleri, kaynağı açıklanamayan nakit para akışı, “bir arkadaşla buluşmak” için sık sık evden çıkıp gitmeler?

Tacirlik yapıyor olabilir mi?

Belki, ama durum düşündüğünüz gibi değil.

Burada uyuşturuculardan bahsetmiyoruz; bahsettiğimiz onun 2019 versiyonu. Genç erkeklerden oluşan yeni bir girişimci kuşak, moda dünyasını sallamakla kalmıyor, kâr ve sosyal konum adına sınıf arkadaşlarının cüzdanlarını dibine kadar boşaltıyor. Ve yaptıkları her şey son derece yasal.

On beş yaşındaki Mitchell Sozio, yeniyetme girişimcilerden biri. Ailesinin Fifth Avenue’nun en güzel yerlerinden birinde bulunan zevkle dekore edilmiş dairesinde, sadece spor ayakkabı koleksiyonuna ayrılmış bir gömme dolapta 1.67 santimlik boyunu kat be kat aşan iki sıra ayakkabı kutusu yığını yükseliyor. Dürüst olmak gerekirse “gömme dolap” doğru kelime değil; daha ziyade hip ayakkabı furyasının “gömme mabedi.” (Elbette söz konusu “hip” terimi, gelip geçenlerin dikkatini çekecek ya da en önemlisi sosyal medyada bol bol beğeni kazanabilecek kadar havalı ayakkabıların ergen jargonundaki karşılığı.)

Sozio ve arkadaşlarına göre gösterişsiz kahverengi karton kutular, ünlü rap sanatçısı Kanye West’in Adidas için tasarladığı sneaker serisi Yeezy’nin anında ayırt edilmesini sağlayan araçlar. “Yeni bir ayakkabı çıktığında bu kutular gelip gider” diye açıklıyor siyah James Perse tişörtü ve Nike eşofman altı giyen Sozio; üstündekiler, fosforlu sarı ayakkabılarının görkemle ışıldamasına olanak veren sportif-minimalist giysiler. “Yalnızca birkaç çifti saklarım. Genellikle hemen satılır, çünkü insanlar önceden sipariş etmiştir zaten.”

İlk kez 2016’da çıkan ve çok rağbet gören bir stilin, Yeezy 350 V2’lerin yeniden piyasaya sürülmesi nedeniyle hareketli bir gün geçirdi Sozio. “Bir yandan okulla bir yandan siparişlerle boğuştuğumdan bugün çok meşguldüm” diye anlatıyor bu lise birinci sınıf öğrencisi. “Boş zamanlarımda bu işlerle uğraşırım.”

Sozio, Yeezy’ye özel “düşük satış sistemi” iş modelinin nasıl efektif bir şekilde kullanılacağını çözmüş. Bu sistem; ürünün az sayıda ve sınırlı duyuru yapılarak satışa sunulması üzerine işliyor. Satıştan haberdar olan –çoğunlukla- genç erkeklerin çılgınca üşüştüğü bir sona kalan dona kalır saldırısına yol açan hayli planlı ve sabırsızlıkla beklenen bir olay bu. Sneaker’lar çoğu kez saniyeler içinde tükeniyor. 2015’ten bu yana Kanye West ve Adidas gayet akılcı bir stratejiyle çeşit çeşit siluetler ve renkler fora ederek interneti sneaker uyaranlı galeyanlarla coşturuyor. Bir çift Yeezy sahibi olmak, Birkin sahibi olmanın erkek ergen versiyonu: Sadece trend bir aksesuar değil, tartışılmaz bir sosyal statü sembolü.

Sozio ve şürekâsı, yükselişteki ikinci el piyasasında ayakkabıları inanılmaz şişirilmiş fiyatlara satabiliyor, öyle ki bazen bir çift ayakkabı 200 dolarlık perakende fiyatının on katına alıcı buluyor.

Sozio için her şey yaklaşık üç yıl önce, altıncı sınıftayken ve spor ayakkabılar ile hip giyim tarzının popülaritesi tavan yaptığında başlamış. “Hip giyim ve Yeezy’ler dikkatimi çekti” diyor. “Deliler gibi bir çift Yeezy almak istiyordum. Sınıfımdaki herkesin temel hedefi buydu. Çünkü Yeezy’lerin varsa ve hakikilerse, zirvedesin demektir.”

Bir satıcı aracılığıyla Yeezy Boost 350 Pirate Black modeline ulaşmayı başardı. Ardından ayaklarına geçirdiği göz alıcı reklam panosu sayesinde sınıf arkadaşları kendilerine de bir çift alıp alamayacağını sormaya başladı; belli bir kazanç karşılığında spor ayakkabılarını elden çıkarma fikri de aklına o zaman düştü. Sozio’nun gözleri adeta dolar işaretine dönüşmüştü.

New York’un ayrıcalıklı özel okul dünyasında Sozio istisna değil. Bronx’da yaşayan lise son sınıf öğrencisi 17 yaşındaki Max Brody’ye bakalım… Brody, New York merkezli popüler sokak giyim markası Supreme’in kıyafetlerini ve bazen de Nike’ın tasarımcı Virgil Abloh yönetimindeki (Abloh aynı zamanda Louis Vuitton’un erkek giyim kreatif direktörü) Off-White markasıyla birlikte ürettiği spor ayakkabıları satıyor.

Sozio’nun Adidas Futurecraft 4D’si

Brody henüz lise birinci sınıf öğrencisiyken sanal futbol liginden kazandıklarıyla iki çift kullanılmış Nike Air Jordan satın aldığında (hatırladığı kadarıyla Air Jordan 4 “Toro Bravo” ve Air Jordan 5 Retro “Raging Bull”) duruma uyanmış; onları temizleyip EBay’de yeniden satınca cebine 250 dolar indirmiş. “Bu ayakkabıların yeniden satılabileceği bir piyasa olduğunu anladım” diyor. Yeni çıkan ürünleri araştırmaya başlayınca sınırlı üretimine istinaden yeniden satış pazarında yüksek kâr marjı nedeniyle Supreme özellikle ilgisini çekmiş. Yeezy gibi rakamlardan konuşmayı sevmeyen Supreme de ürünlerini sadece kendi mağazalarından ve internet sitesinden satmasıyla –ve rastgele bir Supreme edinmeyi kasten neredeyse imkânsız kılmasıyla– ünlü.

Markanın yeni mallarını görücüye çıkardığı perşembe sabahları, mağaza açılmadan saatler önce önünde uzun kuyruklar oluşuyor.

Bu stratejik kıtlık, Brody misali satıcılar açısından bulunmaz bir nimet ve 2017’de Supreme’in değerini milyar dolarlara yükseltti. Son dört yılda Brody kıyafet ve aksesuar satışından yaklaşık 55 bin dolar kazandığını tahmin ediyor.

Brody’nin Air Max 97/1 Sean Wotherspoon’u

Bir başka liseli Axel Petochi’nin hayatını değiştirense, arkadaşıyla birlikte New York’un NoHo bölgesindeki bir sokak giyim mağazasından tişört almak için sıraya girmesiyle tetiklenen masum bir tesadüf. Bir yaz günü sabah saat 8’de mağazaya ulaşmışlar ve sabahın ilerleyen saatlerinde tekrar gelmeleri için biletler verilmiş; nihayet almayı başardıklarında, köşeyi döner dönmez onlara yaklaşan birine tişörtlerden birini satıp anında 40 dolar kâr etmişler. Ardından, Petochi, hayatlarını sokak giyimi tarzındaki eşyaları satarak kazanan insanlara dair bir belgesel izlemiş. “Hemen arkadaşıma mesaj attım” diye anlatıyor. “Şöyle bir şeyler demiştim: ‘Kanka bunu tekrar yapmalıyız!’”

Sokak giyiminin hâlihazırda giyim pazarının baskın gücü olduğunu muhtemelen siz de fark etmişsinizdir. Araştırma şirketi NPD Group, 2017’de ABD spor ayakkabı endüstrisinin %2 oranında büyüyerek 19.6 milyar dolarlık seviyeye yükseldiğini rapor etti. Aynı yıl Bain & Co. yönetim kurulu danışmanları, sokak giyiminin lüks eşya piyasasındaki büyümenin ana nedeni olduğunu bildirdi. NPD’nin kıdemli spor endüstrisi danışmanı Matt Powell, 2018’in dördüncü çeyreğinde Yeezy’nin perakende satışlarının %500 arttığını tahmin ediyor. 2016’da Forbes, sneaker’ların ikincil piyasa değerini 1 milyar dolar olarak hesapladı. Hareketin aşağıdan yukarıya doğru ilerleyerek Valentino ve Louis Vuitton gibi üst düzey tasarımcıların koleksiyonlarını işgal ettiği (Supreme gibi markalarla yaptıkları işbirliğini takiben) ve giderek daha fazla ünlü ismin –Justin Bieber, A$AP Rocky ve LeBron James gibi– sokak tarzını benimsediği göz önüne alınırsa, geçen iki yılda değerinin daha da arttığına hiç kuşku yok. Küçük ölçekli üretim sanayii bile gelişiyor. İnternet sitesi Grailed, ikinci el, sınırlı edisyon hip ürünlerde uzman; kendisini “giyim eşyalarının menkul kıymetler borsası” olarak tanımlayan StockX ise ürünlerin dalgalı değerini takip ediyor. Bir süre önce sitede bir çift koyu sarı Nike Air Jordan 5 Retro Fab Fives, 10 bin dolara satıştaydı; başka biri de kiraz kırmızısı Air Yeezy 2 Red October boğazlı spor ayakkabıları için 6.400 dolar istiyordu. İnternet siteleri aracılığıyla genç erkekler modayla ilgileniyor, ticaretle haşır neşir oluyor, alışveriş yapıyor ama aynı zamanda birbirleriyle bağlantı da kuruyor.

Brody’nin kırmızı Louis Vuitton x Kanye West Don’u

Kolayca para basabileceğiniz bir kardeşlik birliği bu. Sozio, müşteri listesinin ayrıntılarını açıklamayı reddetmesine rağmen Kardashian ailesinin yakın dostu, televizyon ünlüsü Jonathan Cheban’ın müşterilerinden biri olduğunu söylüyor. Kolunda da kazandıklarıyla kendisine satın aldığı bir Rolex Air-King var. Ancak sahnenin neredeyse tamamının mobil uygulamalar ve algoritmalarla dolduğu günümüzde, Sozio’nun işi bazı açılardan şaşırtıcı biçimde eski usul yöntemlere, kişiler arası ilişkilere dayanıyor. İşini, zamanla içinde geliştirdiği ve ürünler piyasaya sürüldüğünde kendisine ayakkabı ayıran dünya çapındaki irtibat ağı sayesinde yürütüyor. Dünyanın dört bir yanındaki irili ufaklı satıcılardan gelen çeşitli ölçülerdeki ürünler, apartmanın antresine yığılıyor, Sozio da onları inceleyip müşterilerine gönderiyor.

Birkaç doz gizlilik, faaliyete illegal bir yön katmıyor değil. “İlk başlarda elbette böyle kolay değildi ama şimdi güçlü bağlantılarım var ve artık bir ürün piyasaya çıkmadan önce ona ulaşmak için ekstra bir çaba harcamam gerekmiyor” diyor. “Ayakkabıları çeşitli yerlerden tedarik ediyorum, ama size nereler olduğunu söyleyemem. Mağazalarda ya da Instagram’da tanıştığım insanlardan mesela… Sokak giyimi için devasa bir pazar mevcut.”

Brody’nin Nike x Off-White Chuck Taylor’ı

Ortalama bir Yeezy sürümünde Sozio yaklaşık 15 ayakkabı alıyor. En iyi senaryo, aşağı yukarı 200 dolarlık ayakkabıyı 2.000 dolara yeniden satması. 27 bin dolarlık kazanç demek bu. Son aylarda bazı Yeezy modellerinin daha ulaşılabilir olması, onları daha az arzulanır hale getirdi. Sozio hep kârda kalmanın anahtarının, piyasadaki iniş çıkışları takip etmek olduğunu söylüyor.

Sozio’nun müşterilerine sattığı Yeezy’lere ulaşmak belki zor, ama kendi ayakkabıları nadirliğin neredeyse zirvesinde. Balenciaga Speed tenis ayakkabıları (770 dolara satılıyor ve rap sanatçısı Cardi B’nin “I Like It” şarkısında onlara “çorap gibi görünenler” diye hitap etmesi sonucu artık ölümsüzlük mertebesine ulaştılar) ve boğazlı Maison Margiela’sı onlardan ikisi. En değerli ayakkabısı ise müzisyen Pharrell Williams, Chanel ve Adidas’ın ortak çalışması olan inanılmaz ender bir model. Dünya üzerinde sadece 500 çift var. İnternet sitesi Flight Club’da numarasına göre fiyatları 15 bin dolara çıkabiliyor. Bir keresinde Nobu Fifty Seven’ın dışındayken sokaktaki iki adamın ayakkabılar yüzünden ona saldıracağını düşünmüş Sozio. Şimdi onları çoğunlukla dolabının en yüksek rafında saklıyor.

Sozio, iyi konumlardaki yardımcı ağı sayesinde internetten satış sürecinin gereksiz formalitelerinden kaçınarak işini yapabiliyor. 60’lı yaşlardaki erkeklerden sekiz yaşındaki bir çocuğa (bazı annelere sattığı bebek Yeezy’lerini saymıyor) dek uzanan müşterileri genellikle ona sosyal medya vasıtasıyla ya da birilerinden duyarak ulaşıyor.

Brody ise internetin avantajlarından yararlanıp, aksi takdirde derslerini kaçırmasına neden olabilecek ürünleri satın almasını sağlayan teknolojilerden faydalanıyor. Kullandığı bot yazılımı tek bir şey yapmaya programlı: Supreme giysileri almak.

“Sadece beş dakikalığına sınıftan çıkıyor, bot programını ayarlıyor ve sınıfa dönüyorum” diye anlatıyor sakin bir ifadeyle. “Seramik öğretmenime, ‘Kazanç elde etmemi, para kazanmamı sağlayacak bir fırsat var’ dedim ama detayları vermedim. O da ‘Tamam, ama beş dakikan var’ diyerek bana izin verdi.”

Supreme’in haftalık satışlarından önce Brody, kullanıcıların ürünleri “iyi ya da kötü” diye oyladığı Supreme Community sitesi gibi internet kaynaklarını araştırarak hangi ürünlerin en yüksek fiyatlara satılabileceğini belirlemeye çalışıyor. Satış sonrası da satış ve gönderim işlemlerini halletmek için StockX’i aracı olarak kullanıyor çünkü doğrudan satışın sinir bozucu değişkenlerini ortadan kaldırıyor; iadeler ya da hatalı ürün şikâyetleri gibi. “Son derece kusursuz bir sistem” diyor.

Garip bir şekilde bu genç adamlar, giriştikleri uğraştan yetişkinliğe özgü dersler alıyor; ekonomi, markalama, müşteri davranışları ve kaprisleri… “Pazarın – Supreme ve diğer her şeyin– her gün değişmesi çok çılgın bir şey” diyor Petochi. “Bir gün düşüyor ve sonra ertesi gün büyük bir şirketle işbirliği yaptıklarını duyuruyorlar, bir dolu tartışma dönüyor ve insanlar onun hakkında konuşuyor.”

Petochi’nin Nike Off-White Air Max 90’ı, Virgil Abloh imzalı Ten Collection’ın bir paçası

Sozio öğrendiklerini Instagram’da 11 bin takipçisi olan kendi markası Litty Sneaks’e aktarıyor. Yan odadan oğlunu dinleyen Sozio’nun annesi Amy Kamin,Fransa’daki kızları anlat onlara!” diye sesleniyor. Meğer Fransa’da Sozio’nun kapüşonlu Litty Sneaks sweatshirt’lerine hayran birkaç genç hanım varmış. Üstelik Upper East Side’da da görülmüşler ve öyle şamata çıkarmışlar ki, Sozio artık kızların gittiği mekânlardan uzak duruyormuş. Bir akşam oğlunu Second Avenue’deki Pinkberry’ye sürüklediğinde ortaya çıkan manzarayı şöyle anlatıyor annesi: “Justin Bieber’mış gibiydi! Kızlar onun için çığlıklar atıyorlardı!”

Sozio omuz silkiyor.

Bu yaz Columbia’da girişimcilik dersleri almayı planlıyor ama muhtemelen kendi kendine de birkaç ders öğrenebilir. Şimdiden Instagram’daki kişisel sayfasında reklamını yapmak üzere vücut bakım markası Axe ve Journeys mağazasıyla anlaşmış.

“Bana rekabeti öğretti” diyor Sozio. “Spor ayakkabılar söz konusuysa, vaktiniz de ürün miktarınız da sınırlı. Mutlaka bir strateji geliştirmelisiniz.” Ancak muhtemelen iş dünyasının en önemli dersini öğrenen kişi Brody. Koleksiyonunda asla ayrılamayacağı bir şey olup olmadığını soruyorum. Cevap vermeden önce bir an düşünüyor.

“Hayır” diyor. “Her şeyin bir fiyatı vardır.”

Hazırlayan: Max Berlinger

Fotoğraflar: Sasha Israel