Çifte Vatandaşlık

Yeni yasal pasaportlar edinmek rağbet gören bir iş kolu ve giderek de büyüyor.

Jim Rogers, Singapur’da hayatın tadını çıkarıyor. George Soros’la Quantum Fund’u kuran ABD’li yatırımcı, gelişmekte olan Asya pazarlarının avantajlarından yararlanmak için Singapur’a taşındı ve orada ailesiyle birlikte rahat bir yaşam sürmeye başladı. Ama sonsuza dek Aslan Şehir’de kalmayacağını da ekliyor.

Ticaret savaşları, çevre felaketleri, çevre kirliliği ve terörizm gibi tehditlerin “yaşam şanslarını çeşitlendirmek adına herkesin bir ‘B planı’ olması gerektiği” anlamına geldiğini belirterek, “Önümüzdeki 20-30 yıl boyunca dünyamız basit ve tutarlı bir yer olmayacak, dolayısıyla daima mobil olmak zorundasınız” diyor. Hem Rogers hem de tüm aile üyelerinin Singapur ya da ABD dışında üçüncü bir ülkeden bir pasaport daha edinmelerinin sebebi bu.

Finans gurusu, “yatırım göçü” adı verilen ve giderek yaygınlaşan akımı herkesten bir adım önce yakalamış durumda. Portföylerini koruma kararı alanlar, kimliklerini ve yaşam tarzlarını korumak için de açık pazardan yasal yollardan pasaport satın alıyorlar. 1997’de kurulan Londra merkezli global vatandaşlık ve ikamet danışmanlığı firması Henley & Partners’a göre doğrudan pasaport satışları dünya çapında yılda 3 milyar Dolar getiren bir sektör ve yılda yaklaşık %25 oranında büyüyor.

Yelpazenin bir ucunda 9 milyon Dolar’a pasaport satın alabileceğiniz Avusturya var; pasaport satan 13 ülkeden biri. Ancak fahiş bir fiyat bu. Ortalama olarak fiyatlar Antigua ve Barbuda’dan 100 bin Dolar’dan başlayıp Dominika ve St. Lucia’da 130 bin Dolar’a yükseliyor. St. Kitts ve Nevis’in yanı sıra Grenada ve Moldova’da 150 bin; Türkiye’de 250 bin; Malta’da 1,13 milyon ve Güney Kıbrıs’ta 2,6 milyon Dolar. Adalarının kolonyal geçmişi sayesinde vatandaşları Shengen bölgesindeki 26 Avrupa ülkesi dâhil yaklaşık 130 ülkeye vizesiz girebildiğinden Karayipler, pasaport ticaretinin merkezi.

Ulusal monogamiden kimler, neden vazgeçiyor? Birçoğu pratik nedenleri olan girişimciler. Asyalı, Ortadoğulu ve Afrikalı birçok iş insanı ABD veya Avrupa pasaportlarının sunduğu vizesiz ulaşım olanaklarına sahip değil; seyahat etmeye niyetlendikleri her seferde vize almayı bekleyecek zamanları da yok. Geçenlerde iki Suudi klanı, aile üyelerinin Ortadoğu, Avrupa ve ABD arasında kolay yolculuk etmesini sağlamak amacıyla 62 Malta pasaportu satın aldı. Bazı alım gücü yüksek Batılılar ise yolcu listelerinde ya da otel kayıtlarında milliyetlerini ifşa etmek istemiyor ve nispeten küçük ülkelerden edindikleri pasaportlar sayesinde dikkat çekmekten sakınıyor. Özellikle ABD ve Britanya vatandaşları teröristlerin hedefi olmaktan korkuyor.

Kimilerini harekete geçiren sebep de memleketlerindeki politik gidişata duydukları hoşnutsuzluk. Monty Python komedi grubunun yıldızlarından John Cleese, Brexit referandumunun ardından kendi deyişiyle Britanya’nın zehirli politik kültürünü protesto etmek için St. Kitts ve Nevis’e taşındı. Bir İngiliz haber programına, “Şimdiye dek bulunduğum en güzel adalardan biri” diye anlattı. “Irklar arasındaki ilişki kesinlikle süper.”

Ağır kişisel vergilerden ve şirket vergilerinden, ayrıca sermaye denetimlerinden kaçmak, nedenlerden bir diğeri. Pasaport satan Karayip adalarının çoğu, bilhassa Antigua ve Barbuda, Dominika, Grenada, St. Kitts ve Nevis, St. Lucia aynı zamanda düşük vergili off-shore finansal merkezler. Vatandaşlık hakkı kazandığınızda vergi avukatları para borçlu olmadığınız başka bir ülkenin mahkemesinde davasını yürütebiliyor; gerçi mukim vergi mükellefliğinizi değiştirirseniz düşük vergi avantajlarından tam anlamıyla yararlanmak için yeni evinizde epeyce vakit geçirmeniz gerektiğini de vurguluyorlar; kaçınmaya çalıştığınız vergilerin bulunduğu yerlerde geçirdiğiniz süreden fazlası. Pasaport satan birçok ülke, alıcıların ülkede bir haftadan fazla kalmasını talep etmiyor.

Pasaport satın alma karmaşık ve ülkeden ülkeye değişen bir süreç ve müracaat eden kişi genellikle ilgili hükümet tarafından onaylanıp yetkilendirilmiş bir danışmana ihtiyaç duyuyor. Danışmanlık şirketlerinin en ünlüsü Henley & Partners. Şirketin sahibi, piyasada fırsatları önceden fark ederek modern global satılık pasaport işini kuran ve ardından hükümetlerle çalışarak satış şemalarını oluşturan “Pasaport Kralı” lakaplı İsviçreli avukat, yazar ve iş insanı Christian Kaelin.

Hükümetler, Interpol dâhil yabancı kurumlar vasıtasıyla müracaatçıları araştırıyor. Müracaatınızın kabul edilmesi durumunda farklı şekillerde ödeme yapabiliyorsunuz: Ulusal hazineye tek seferde katkıda bulunmak, yerel bir işletmeye yatırım yapmak ya da konut satın almak. Genellikle beş yıl elinizde tuttuktan sonra konutu satmakta özgürsünüz. Geri ödemesiz harçların fiyatı başvuru başına Karayipler’de 35 bin Dolar’ken Avusturya’da 560 bin Dolar. Süreç ortalama altı ay sürüyor.

Pasaport satan ülkelerde, özellikle küçük Karayip adalarında bu harçlar üst üste eklendiğinde gayet etkileyici rakamlar çıkıyor ortaya. Mesela Antigua, vatandaşlık satarak 400 milyon Dolar’dan fazla gelir elde ediyor; yıllık kamu gelirlerinin %15’ine, tüm yabancı yatırımların ise %20’sine denk gelen bir rakam bu. Ofisinin Buckingham Sarayı’na bakan toplantı odasında Kaelin pasaport ticaretini, “küreselleşmenin en iyi hali” diye tarif ediyor.

John Arlidge, iş dünyası ve bankalaşma üzerine uzmanlaşmış bir gazeteci ve köşe yazarı.